Etiket Arşivi: evrim çalışkanı

Evrim Kitaplığı: Önemli Kitaplar Listesi

Posted on Haziran 28, 2010 | 7 Yorum

Damla’nın evrim kitapları tavsiyesi isteğine pek fazla yanıt gelmedi. Hele benim bloğuma hiç yanıt gelmedi, okunmuyor muyum ne?

Bu cevapsızlığın birkaç nedeni var. Birincisi evrimsel biyolojiyle uğraşanlar bu konuda yazılmış popüler kitapları pek okumuyorlar, bu bütün meslekler için geçerli olsa gerek. Okusalar da hangi birini okuyacaklar, bir aşamadan sonra gerçekten baş edilmez bir hale geliyor. Örneğin bu yazı için saydım, Türkçeye yirmiye yakın Darwin biyografisi çevrilmiş. Elbette hepimiz öğrenciliğimizde bu tür kitaplar okuduk ama bizim okuduklarımızın çoğu tedavülden kalkmış gibi görünüyor. Bir diğer neden de evrimsel biyoloji konusunda hem genel okuyucuya hem de bu işin ilmini yapanlara hitap edebilecek kitaplarının pek azının Türkçeye çevirilmiş olması. Kendi nedenlerimi herkese genelledim, itiraz hakkınız saklı.

Katıldığım evrim etkinliklerinde dinleyicilerden sık sık ne okumalıyım, sorusu geliyor ve yukarıda saydığım nedenlerle bugüne kadar pek azına tatmin edici yanıt verebildim. Hepsinden bir kez daha özür diliyorum. Zaman zaman bu soruna kesin çözüm bulmak için Evrim Kitaplığı yapalım serzenişlerinde bulunduysam da bunları serzenişin ötesine taşımayı başaramadım. Bugüne kadar diye umuyorum.

Aşağıdaki kitapları seçerken temel biyoloji bilgisine sahip, evrime inanıyor muyum yoksa inanmıyor muyum sorunsalını aşmış genel okuyucuyu göz önünde bulundurdum. Yakın zamanda çıkmış tedarik edilebilecek kitaplardan seçmeye çalıştım. Bu listenin temel amacı okura olabildiğince geniş bir bakış açısı kazandıracak bir çeşitliliği sağlamak. Kitapların çoğunun yazarı, tanınmış evrimsel biyologlar böylece okumamış olduğum bir kısım kitabı listeye ekleme riskini daha kolay alabildim. Çevirilerin niteliği konusuna şimdilik girmiyorum. Bu kitapların her birini zaman içinde ayrı ayrı incelemeyi planlıyorum.

Evrimsel biyolojinin önemli isimlerinin Türkçeye çevrilmiş kitapları şöyle:


Biyoloji Budur – Ernst Mayr

Ernst Mayr geçtiğimiz yüzyılın en büyük evrimsel biyologlarından biriydi. Aynı zamanda biyoloji felsefecisi ve tarihçisiydi. Mayr, modern sentez dediğimiz Ortodoks Darwinciliğin de mimarlarından, aynı zamanda biyolojik tür tanımını yapan kişi. Kendisi için kullanılan yirminci yüzyılın Darwin’i benzetmesi bence de çok yerinde. Ancak Mayr’ın evrimsel biyolojinin pek çok tartışmasına taraf olduğu ve dışarıdan bakmadığını belirtmek gerekir. Yine de Stephen Jay Gould’un da dediği gibi Mayr bir kitap yazdığında görmezden gelmek olmaz. Mayr’ın onlarca kitabından Türkçeye çevrilmiş olan bir tek bu var, o yüzden mutlaka bulunmalı, okunmalı.

Künye
Biyoloji Budur – Canlı Dünyanın Bilimi
Özgün adı: This is Biology – The Science of the Living World, 1997
Yazar: Ernst Mayr
Çeviri: Afife İZBIRAK
Yayıncı: TÜBİTAK Yayınları-Popüler Bilim Kitapları, 2008
ISBN:9754034813

Üçlü Sarmal – Richard Lewontin

Yaşayan en önemli evrimsel biyologlardan olan Richard Lewontin, bilimsel tartışmaların ideolojik geri planını görme ve sergileme konusunda da son derece yetkin. Diyalektik biyolog Lewontin, Stephen Jay Gould’la birlikte ülkemizde haddinden fazla serpilmiş Dawkinsciliğe karşı birebir. Kitabın çevirisi Ergi Deniz Özsoy tarafından yapıldığından sorunsuz. Şevkle tavsiye ediyorum, okuyun.

Künye
Üçlü Sarmal – Gen, organizma ve çevre
Özgün adı: The Triple Helix-Gene, Organism, and Enviroment, 1998
Yazar: Richard Lewontin
Çeviri: Ergi Deniz Özsoy
Yayıncı: TÜBİTAK Yayınları – Popüler Bilim Kitapları, 2007
ISBN: 9754034103

Pandanın Başparmağı – Stephen Jay Gould

Öncelikle bu kitabın künyesinde olduğumu belirtmeliyim. Ancak Darwin ve Sonrası’nı seven bunu da sevecektir. Darwin ve Sonrası’nı bulamıyorsunuz da hiç üzülmeyin, bunu okuyun.

Bu kitaba dair  değerlendirmemi artık şuradan okuyabilirsiniz.

Künye
Pandanın Başparmağı – Doğa Tarihi Üzerine Düşünceler
Özgün adı: Panda’s Thumb: More Reflections in Natural History, 1980
Yazar: Stephen Jay Gould
Çeviri: Ülkün Tansel
Yayıncı: Versus Kitap Yayınları, 2010
ISBN: 6055691257

Doğanın Gizli Bahçesi – Edward O. Wilson

Künye:
Doğanın Gizli Bahçesi
Özgün adı: In Search of Nature, 1996
Yazar: Edward O. Wilson
Çeviri: Aslı Biçen
Yayıncı: TÜBİTAK Yayınları – Popüler Bilim Kitapları, 2008
ISBN: 9754032017

Biyoloji Felsefesi – Elliott Sober

Kitaba dair bir inceleme Evrim Çalışkanları’nda mevcut.

Künye:
Biyoloji Felsefesi
Özgün adı: Philosophy of Biology, 1993
Yazar: Elliott Sober
Çeviri: Ayhan Sol, Can Yağız, Daria Sugorakova, Eda Keskin, Gökhan Akbay, Mehmet Elgin, Orhan Aslan, Şahabettin Yalçın, Zümrüt Alpınar
Yayıncı: İmge Kitabevi, 2009
ISBN: 9789755336275

Ortakyaşam Gezegeni Evrime Yeni Bir Bakış – Lynn Margulis

Lynn Margulis ve endosimbiyotik kuram yine bu konuyla ilgili benim bildiğim başka bir kitap Türkçeye çevrilmiş değil.

Künye
Ortakyaşam Gezegeni Evrime Yeni Bir Bakış
Özgün adı: Symbiotic Planet: A New Look At Evolution, 1999
Yazar: Lynn Margulis
Çeviri: Ela Uluhan
Yayıncı: Varlık Yayınları, 2001
ISBN: 9789754342229

İnsanın Kökeni – Richard Leakey

Künye
İnsanın Kökeni
Özgün adı: ?
Yazar: Richard Leakey
Çeviri: Sinem Gül
Yayıncı: Varlık Yayınları, 1998
ISBN: 9789754341931

Evrim Kuramı – John Maynard Smith

Künye
Evrim Kuramı
Özgün adı: The Theory of Evolution, 1993
Yazar: John Maynard Smith
Çeviri: Hüsen Portakal
Yayıncı: Evrim Yayınevi, 2002
ISBN: 9755031111

Aşağıdakiler yeni yayınlanmış, iyi olduklarını tahmin ettiğim kitaplar okuyunca daha ayrıntılı bir değerlendirmesini yapacağım, şimdilik  bunlardan da haberiniz olsun diye listeye ekliyorum.

Yeryüzündeki En Büyük Gösteri – Richard Dawkins

Bir grup Evrim Çalışkanı’nın çevirdiği Richard Dawkins’in evrimin kanıtlarını sergilediği son kitabı.

Kitabın çevirmenlerinden biri olan Biyolokum’un kitapla ilgili düşünceleri şurada.

Künye
Yeryüzündeki En Büyük Gösteri
Özgün adı: The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution, 2009
Yazar: Richard Dawkins
Çeviri: İstem Fer, Kahraman İpekdal, B. Duygu Özpolat, Uygar Polat
Yayıncı: Kuzey Yayınları, 2010
ISBN: 9789944315296

Darwin Sizi Seviyor – George Levine

Bu kitapla ilgili iki değerlendirme gözüme ilişti, biri Ahmet İnsel‘den diğeri Hasan Rua‘dan, bir okuyum ben de yazacağım bir değerlendirme…

Künye
Darwin Sizi Seviyor – Doğal Seçilim ve Dünyanın Yeniden Büyülenmesi
Özgün adı: Darwin Loves You – Naturel Selection and the Re-enchantment of the World, 2006
Yazar: George Levine
Çeviri: Erkal Ünal
Yayıncı: Metis Yayınları, 2009
ISBN: 9789753426930

Evrim Kuramı Üzerine Sorular – Charles Devillers, Henri Tintant

Bu kitap da okunacak-değerlendirilecekler listemin üst sıralarında, ilk intibia olarak umut vaadedici olduğunu söyleyebilirim ama bir okuyalım bakalım.

Künye
Evrim Kuramı Üzerine Sorular
Özgün adı: Questions sur la théorie de l’évolution
Yazar: Charles Devillers, Henri Tintant
Çeviri: İsmail Yerguz
Yayıncı: İletişim Yayınevi, 2009
ISBN: 9789750506727

Bu son iki kitabı değindikleri konuların ilginçliği ve bu konulardaki  tek kitap olmaları nedeniyle seçtim.

Yaşamın Kökenine Dair Yedi İpucu – A. G. Cairns-Smith

Aslında bu kitabın zamanı epey bir geçti. Yine Sarmal Yayınları’ndan çıkan yıllar önceki baskının dizgisi tam bir felaketi ancak bu onu defalarca okumama engel olmamıştı. Umarız yeni baskıda bu hatalar giderilmiştir. Dawkins’in Kör Saatçi’de bahsettiği kil moleküllerinden yaşamın kökeni tezinin yer aldığı kitap bu. Artık kimse Cairns-Smith’in iddia ettiği şekilde bir yaşamın kökeni tasavvur etmese de. Ülkemizde gereğinin çok çok üstünde prim verilen Millerci yaşamın kökeni tezlerine bir antidot olması açısından, daha iyisi çıkana kadar bu konuda benim bulabildiğim tek kitap bu. Not: Benim yıllar önce okuduğumun Feryal Halatçı çevirisi olduğunu eklemeliyim.

Künye
Yaşamın Kökenine Dair Yedi İpucu
Özgün adı: Seven Clues To The Origin Of Life, 1985
Yazar: A. G. Cairns-Smith
Çeviri: Kahraman Türel
Yayıncı: Sarmal Yayınevi, 2010
ISBN: 9786053710288z

Seks Neden Keyiflidir? -  Jared Diamond

Tüfek Mikrop ve Çelik’in yazarından insanda eşeysellik üzerine bir kitap.

Künye
Seks Neden Keyiflidir? – İnsanın Cinsel Evrimi
Özgün adı: Why Sex is Fun – The Evolution of Human Sexuality
Yazar: Jared Diamond
Çeviri: Sinem Gül
Yayıncı: Varlık Yayınları
ISBN: 978975434194X

Şimdilik bu kadar, doğrusu benim için oldukça uğraştırıcı bir post oldu . Elbette daha pek çok evrim kitabı var bunlar benim listelediklerim, içinde okumanızı tavsiye ettiklerim var, henüz okumadığım ama  şu da önemli birinin kitabı, bundan da haberiniz olsun dediklerim var. Kısaca bunca evrim kitabı arasında bu listenin işinizi kolaylaştıracağını umuyorum,  kendiniz gidin, bulun, inceleyin, kararınızı verin. Şüpheci Melek’in de bir kitap listesi var, onu da görün.

→ 7 Yorum

Posted in Evrim, Evrim Kitaplığı

Tagged , , ,

Darwin Gününüz kutlu olsun…

Posted on Şubat 12, 2010 | Yorum yapın

Bugün Charles Darwin’in doğum günü… Küçük Bobby bundan 201 yıl önce bugün 12 Şubat 1809’da İngiltere’de hayata gözlerini açtı. Ne hayat ama! Charles Darwin’in doğum günü dünyada 1990’ların başından bu yana, her yıl düzenli olarak Darwin Günü olarak kutlanıyor. Türkiye’de de, bildiğim kadarıyla, ilk Darwin Günü etkinliklerini, 2006 yılında Evrim Çalışma Grubu‘yla düzenlemiştik. Doğumunun 200. yılı nedeniyle 2009′un Darwin Yılı ilan edilmesiyle, geçen yıl pek çok etkinlik gerçekleştirildi. Türkiye’deki Darwin Yılı etkinliklerinin benim tahmin ettiğimden çok daha fazla ve yaygın olduğunu da belirtmeliyim. Hem Türkiye’nin pek çok farklı yerinde birçok etkinlik yapıldı, hem de Darwin ve evrim kuramıyla ilgili çok sayıda yeni yayın çıktı. Bu etkinliklerin bir bölümüne Evrim Çalışkanları‘nın bloğundan göz atabilirsiniz. Özetle, Darwin Yılı’nın evrim kuramının tanınması, anlaşılması ve evrimsel biyolojiyle ilgilenen genç yaşambilimciler açısından çok faydalı olduğunu söyleyebiliriz.

Elbette bunun devamını getirmek gerekiyor. Darwin Yılı’nın kutlanmasında ve öncesinde Türkiye’de evrim ve bilim içerikli çalışmalara en büyük katkıyı yapan kuruluşlardan biri olan ÜKD, Evrim Sürüyor Çalışma Grubu’yla kendi çalışmalarının süreceğinin işaretini verdi. Grubun gelecekteki etkinliklerini görmek için sitelerine mutlaka göz atın.

2009 yılıyla yakalanan ivmenin korunması için benim de bir önerim olacak, aslında bundan üç dört yıl önce yaptığım bir öneriyi tekrarlayacağım. O zamanlar Darwin Yılı gelecekti, şimdi geçti ve önümüzdeki bir elli yıl daha olmayacak. Ancak her yılda en az bir Darwin Günü var. O da bugündü ve o da geçti. Hatta elimi çabuk tutmazsam bu yazı da bir sonraki güne kalacak.

Darwin Günü, Darwin’in adında evrimi ve bilimi hatırlamak için bir vesile, DarwinDay.Org sitesinin etkinlikler listesine bakarsanız, pek az kişinin bugüne sadık kaldığını görebilirsiniz. Biz de daha önce yaptığımız etkinliklerin hiçbirini 12 Şubat’a denk getirememiştik. Bunun temel sorumlusu şubat ayının yarıyıl tatiline denk gelmesi, 12 Şubat’ın Sevgililer Günü’ne çok yakın olmasının da bir etkisi vardır belki, kim bilir? Darwin Günü etkinlikleri için uygun bir diğer gün de 24 Kasım, Türlerin Kökeni’nin yayınlanış tarihi, bir diğer olası ancak nadiren seçilen tarihse 1858 yılında Darwin ve Wallace’ın bildirilerinin birlikte okunduğu 1 Temmuz tarihi ki Türkiye için neredeyse imkansız bir tarih.

Türkiye’de Darwin Günü için, bence, olası ve oldukça da anlamlı bir başka gün daha var: TÜBİTAK’ın Darwin’i sansürlediği gün… Mart ayının ilk on gününden biri ancak hangisi tam bilemiyorum. Bu olayı her yıl hatırlamayı seçip, bunu Türkiye’nin özel Darwin Günü olarak belirleyebilir miyiz sizce? Hem Mart ayı etkinlikler için oldukça uygun bir zaman dilimi.

Bütün bu tarihler bir yana ki aslında o kadar da önemli değil, bence Türkiye’de Darwin Günü’nün yapılmadığı üniversite, biyoloji bölümü bırakmamak çok daha önemli bir hedef. Başta üniversitelerin fen fakülteleri, bilim ve biyoloji kulüpleri olmak üzere,  bu konuda duyarlı herkese büyük bir sorumluluk düşüyor. Son birkaç yıl içinde Darwin Günü düzenleyen pek çok üniversite, öğrenci kulübü, dernek ve sendika oldu. Bu kuruluşların kendi deneyimlerini yardım isteyen herkese severek aktaracağından şüphem yok.

Bundan sadece dört yıl önceki “Darwin Günü düzenleyelim mi, nasıl düzenleyelim, yapılabilir mi?” temalı toplantılarımızı hatırlıyorum da üzerinden on yıllar geçmiş gibi. Ancak henüz bu tartışmaların yapılmadığı, yapılmasının akla gelmediği üniversitelerimiz var. 12 Eylül’ün gölgesinde kristalize olup, o ya da bu şekilde korku içinde donakalmış üniversitelerimiz. Bütün o atalet içinde hareket ve değişim imkansızmış ve ancak felaketle sonuçlanırmış gibi geliyor.

Her neyse bunlar üzerine daha çok konuşur, tartışırız. Sözün özü Türkiye’de evrim kuramının tartışılmadığı ya da en azından şimdilik tartışılmasının tartışılmadığı yaşam bilimleriyle ilgili akademik bir birim kalmaması için çaba sarf etmeliyiz. Darwin Yılı bunun için iyi bir başlangıç oldu, devamı gelmeli.

Bu küçük Darwin Günü hediyesi de NSF’den sizin için gelsin. Evolution of Evolution

→ Leave a comment

Posted in Darwin

Tagged , , , ,

Karakulak Türkiye’de ikinci kez görüntülendi

Posted on Ağustos 13, 2009 | Yorum yapın

Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü’nden Anıl Soyumert, Alper Ertürk, Yasin İlemin on beş yıl aradan sonra Türkiye’de,  ikinci kez bir karakulak (Caracal caracal) görüntülemeyi başardılar.

Evrim Çalışkanları Bloguna yazdığım kısa haberi şuradan okuyabilirsiniz. Yakında zamanda Anıl’la çalışma hakkında daha ayrıntılı bir konuşma yapmayı planlıyorum. Acaib-i Alem’i izlemeye devam edin.

Şimdilik Anıl, Alper ve Yasin et al’a tebrikler, karakulağa da çok yaşa demekle yetinelim.

karakulak

→ Leave a comment

Posted in Biyoloji

Tagged ,

Soay Koyunları ve İklim Değişimi

Posted on Temmuz 7, 2009 | Yorum yapın

Dr. Arpat Özgül’ün,  Science’ta yayınlanan araştırma sonuçları büyük ilgi topladı. Dr. Özgül ve çalışma arkadaşları bu çalışmayla ilk kez ekolojik ve evrimsel süreçlerin karmaşık etkilerinin bileşenlerine ayrıştırılarak incelendiğini bildiriyorlar.

İskoçya açıklarındaki St. Kilda takımadalarından biri olan Hirta Adası’nda yaşayan yabanileşmiş bir evcil koyun soyu olan Soay koyununun boyutlarının son 24 yılda yüzde beş oranın da küçüldüğü önceden yapılan araştırmalarla fark edilmiş ancak nedenleri anlaşılamamıştı.

blackwhite

Bu koyunlarda büyük boya sahip olmanin evrimsel açıdan avantajlı oldugu gosterilmis. Daha büyük bireylerin hayatta kalma ve çoğalma ihtimali daha fazladır, beden büyüklüğü de kalıtsal bir özellik olduğundan koyunların boyutların nesilden nesile artması beklenir. Peki Hirta Adası’nın Soay koyunları neden büyümek yerine küçülüyorlardı? Özgül’ün çalışması Soay koyunlarının boyutlarındaki küçülmenin nedeninin küresel iklim değişimi olduğunu gösteriyor.

Küresel ısınma sonucu eskiye göre daha ılıman geçmeye başlayan kış ayları hayat şartlarını kolaylaştırmış. Besin değeri yüksek otlar daha uzun süre toprakta kalırken, bir çok koyunun ölümüne sebep olan aşırı kış soğukları da azalmış. Kış aylarının daha sert geçtiği geçmiş yıllarda yeni doğan bir kuzunun hayatının ilk kışını atlatabilmesi için özellikle doğumdan sonraki 4-5 ay içinde hızlı bir şekilde büyümesi gerekiyormuş.

Kuzuların büyümesini yavaşlatan bir başka unsur da adadaki koyun sayısının artarak taşıma kapasitesine ulaşmış olması. Hayatta kalma koşullarının iyileşmesiyle artan birey sayısı adada koyun başına düşen ot miktarının azalmasına, kuzuların daha yavaş büyümesine yol açmış.

Bu iki unsur, yani küçük koyunların yaşam şansının artması ve ot kıtlığı nedeniyle kuzuların yavaş gelişmesi, koyun boyutundaki küçülmenin çevresel nedenlerini oluşturuyor. Hayatta kalma olasılıkları artan yavaş büyüyen kuzular ileriki yıllarda küçük erişikinlere dönüşüyorlar. Araştırma ekibi bir yavru kuzunun ağırlığını belirleyen önemli etkenlerden birinin de anne koyunun yaşı olduğunu bulmuş. Genç anneler henüz erişkin boya ulaşamadıklarından ortalamadan daha ufak kuzular doğuruyor.

küpe

Bu sonuçlara ulaşmanın kolay olmadığını söyleyen Dr. Arpat Özgül, Soay koyunlarının üzerlerinde uzun-süreli ekolojik araştırma yapılan ender memelilerden olduğunu belirtiyor. Bu son çalışma da Hirta adasında yaşayan yüzlerce bireyden 24 yıl boyunca toplanan veriler kullanılmış. Adada ki her koyun yılda en az bir kez yakalanıp, boyu ve kilosu ölçülmüş, gen örnekleri alınmış. Bu demografik veriler sayesine her bireyin hayatındaki önemli kilometre taşları (doğum tarihi, ilk kez kaç yaşında yavruladığı, her yıl kaç kuzu yavruladığı, hangi yıl öldüğü) belgelenmiş. Gözlemlenen değişimi, evrimsel ve ekolojik bileşenlerine ayırmak için detaylı bir matematiksel analiz yöntemi geliştirilmiş.

Arpat Özgül ve çalışma arkadaşlarının bu araştırması bir kaç yıllık zaman dilimi içinde evrimsel ve ekolojik süreçlerin nasıl iç içe geçtiğini açık bir şekilde sergiliyor. İnsan veya doğal kaynaklı çevresel değişimin yaban hayatı popülasyonlarını kısa bir süre içinde ve ne derecede etkileyebileceğine dair ilginç bir örnek sunuyor.

Dr. Arpat Özgül’ün de üyesi olduğu Evrim Çalışkanları bloğundan, çalışmanın Science dergisi tarafından yayımlanan Türkçe basın duyurusunun tam metnine ulaşabiliriz. Evrim Çalışkanları Arpat Özgül’le yaptıkları bir söyleşinin de yakında bloglarında yer alacağını duyuruyorlar.

Biyografi: Dr. Arpat Özgül, akademik kariyerine Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nde başlar; ancak, kısa sürede Jeolog anne-babasının izine geri döner. Yüksek Lisans çalışmasını Boğaziçi Üniversitesi Çevre Bilimleri Enstitüsü’nde Kuzeybatı Türkiye yarasalarının ekolojisi üzerine yaptıktan sonra, doktora çalışmasını Florida Üniversitesi’nde popülasyon ekolojisi üzerine yapar. Şu anda araştırma görevlisi olarak çalıştığı Imperial College London’da ise evrimsel demografi üzerine çalışıyor. Özgül’ün çalıştığı türler arasında Soay koyunu, kızıl geyik, yersincabı, marmot, mirket ve uyuzböceği var.

Bianet’te “İklim Değişikliği ve Küçülen Koyunların Sırrı” başlığıyla yayınlamıştır.

→ Leave a comment

Posted in Biyoloji

Tagged , , ,